کهکشان

اگر با تلسکوپ به آسمان شب نگاه کنید تعداد زیادی نقطه ی روشن می بینید که درواقع بسیاری از این نقاط کهکشان ها هستند. کهکشان ها انواع و اندازه های مختلفی هستند و تقریبا هر کدام حاوی میلیاردها ستاره و سیاهچاله ای کلان جرم در مرکز خود هستند.کهکشان چیست؟
کهکشان به مجموعه هایی از میلیون ها و حتی تریلیون ها ستاره ، گاز و غبار و ماده ی تاریک گفته می شود که بر اثر جاذبه کنار یکدیگر قرار گرفته اند. کهکشان های کوچک موسوم به کهکشان کوتوله تنها دارای چند صد میلیون ستاره هستند درحالی که کهکشان های عظیم تا یک صد تریلیون ستاره هم دارند که همه حول مرکز جرمی کهکشان می چرخند. کهکشان ها در گروه هایی به نام خوشه های کهکشانی گرد هم می آیند که از صدها تا هزاران کهکشان متغیر هستند.

کهکشان ها چگونه به وجود آمدند؟
ستاره شناسان درباره ی چگونگی شکل گیری کهکشان ها اطمینان ندارند. پس از بیگ بنگ فضا ترکیبی از دو عنصر هیدروژن و هلیوم بود. برخی ستاره شناسان معتقدند گرانش باعث جذب شدن گازها و غبارها به سمت یکدیگر شد و اولین ستاره ها به وجود آمدند؛ سپس این ستاره ها مجموعه هایی به نام کهکشان ها را تشکیل دادند. گروهی دیگر هم تصور می کنند جرم کهکشان ها قبل از شکل گیری ستاره های داخل آن ها گرد هم آمدند. تقریبا تمام کهکشان های بزرگ حاوی سیاهچاله هایی کلان جرم در مرکز خود هستند.

دانشمندان با بررسی گذشته می توانند نحوه ی شکل گیری کهکشان ها در جهان آغازین و رشد آن ها را شبیه سازی کنند. ستاره شناسی به نام ادوین هابل با رصدهای خود به ایده ی جهان در حال انبساط رسید. براساس تخمین ها و سرعت انبساط، ۱۳/۸ میلیارد سال از عمر جهان می گذرد. با اینکه اغلب کهکشان ها در آغاز جهان شکل گرفتند داده ها نشان می دهند برخی کهکشان ها در فاصله ی چند میلیارد سال گذشته و در فاصله با بیگ بنگ شکل گرفتند.

با اینکه تلسکوپ هابل قادر به دیدن اولین کهکشان ها نیست؛ اما می تواند رشد کهکشان ها را در مقیاس های زمانی کیهانی ردیابی کند. مجموعه تصاویر هابل و دیگر نقشه های آسمان نشان می دهند کهکشان ها در فواصل بسیار مختلفی از جهان قرار دارند و بنابراین در مراحل مختلفی از رشد خود هستند.

انواع کهکشان
هابل و پژوهشگرهای دیگر پس از کشف کهکشان ها به صورت دقیق تر به بررسی آن ها پرداختند. این کار برای دهه ی ۱۹۲۰ بسیار دشوار بود. در آن زمان تنها ثبت یک عکس یا طیف کهکشانی به یک شب کامل رصد بی وقفه نیاز داشت. امروزه تلسکوپ های بزرگ و آشکارسازهای الکترونیکی این وظیفه ی دشوار را ساده تر ساخته اند گرچه رصد کهکشان های دوردست نیاز به تلاش چشمگیری دارد.

اولین گام برای درک نوع یک جرم، تعریف آن است. بزرگ ترین و پیچیده ترین کهکشان ها معمولا دارای یکی از دو شکل اولیه هستند: یا مانند راه شیری مسطح هستند و بازوی مارپیچی دارند یا به شکل بیضی شکل ظاهر می شوند. از طرفی بسیاری از کهکشان های کوچک تر شکل نامنظمی دارند.کهکشان های مارپیچی
کهکشان راه شیری و آندرومدا هر دو از نوع کهکشان های بزرگ مارپیچی هستند. این کهکشان ها دارای یک هاله ی مرکزی متورم، یک دیسک و بازوهای مارپیچی هستند. مواد بین ستاره ای بین دیسک های کهکشان های مارپیچی پخش شده اند. سحابی های درخشان و ستاره های داغ جوان در بازوهای مارپیچی قرار دارند و نشان می دهند تولد ستاره ها همچنان ادامه دارد. دیسک ها معمولا غبارآلود هستند.

خوشه های ستاره ای باز را می توان در بازوهای مارپیچ های نزدیک تر و خوشه های سراسری را می توان در هاله مشاهده کرد. کهکشان های مارپیچی ترکیبی از ستاره های پیر و جوان هستند تقریبا دو سوم کهکشان های مارپیچی نزدیک دارای میله های ستاره ای به شکال جعبه و بادام زمینی هستند که دورتادور مرکز می چرخند. کهکشان راه شیری هم دارای یک میله است. بازوهای مارپیچی از انتهای میله شروع به چرخش می کنند. در کهکشان های مارپیچی بدون میله و دارای میله شاهد طیف متنوعی از شکل ها هستیم.

منبع:زومیت